chợ chồm hổm

  • Tiểu Quyên (N.O)

Đến New Orleans, thăm làng Versailles, nơi tập trung người Việt định cư đông nhất của Tiểu bang Louisiana mà không ghé qua chợ Chồm Hổm thì chưa thể gọi là đã biết gần hết sinh hoạt của người Việt tại New Orleans.

Từ giữa năm 75, hội Từ thiện Công giáo Mỹ đã bảo trợ lần đầu hàng chục gia đình người Việt tị nạn định cư tại New Orleans, một thị trấn thuộc về miền Đông Nam nước Mỹ . Họ là những người lập nghiệp đầu tiên tại Hoa Kỳ sau khi miền Nam thất thủ.

Trong bước đầu nơi xứ lạ quê người, do khác biệt về ngôn ngữ, tập quán, phong tục, họ  nương dựa vào nhau, quần tụ vào nhau và vô hình chung, sự co cụm đó kết hợp họ lại với nhau thành một xã hội thu nhỏ, một cái làng Việt Nam nhỏ bé trên Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ. Người biết chữ nâng đỡ cho người không biết chữ…. Rồi dần dà, làn sóng vượt biên bằng đường biển ồ ạt. Những người ở cùng làng nước, cùng quê, rủ nhau về làng Versailles, bảo lãnh cho nhau.  Từ từ, dân số đông lên. Những người già theo con cháu qua trước thèm lá trầu, quả cà, quả mướp; thèm rau muống luộc; thèm canh bầu canh bí. Người qua sau cố dấm dúi mang theo ít hạt giống gieo trồng. Trước, trồng một vạt nhỏ sân nhà, sau vườn, chỉ ăn cho đỡ thèm đỡ nhớ. Nhưng cái xứ Mỹ nầy lạ lắm, đất đai tốt mù trời, không phân tro gì mà cây cứ đây đẩy mọc lên. Ăn không hết phải mang cho, mang bán…

Có cung thì phải có cầu. Đất trong vườn không đủ, người ta phá đất  rừng trồng rau. Hồi đó rừng mênh mông, đâu thuộc chủ quyền của ai. Chính phủ cũng chẳng rỗi hơi đi kiểm soát từng mớ rau, mớ cà với mấy cụ bà, cụ ông, một chữ tiếng Anh bẻ đôi không biết.

Ở cái nhà nguyện nhỏ cạnh con rạch, sau mỗi lễ sớm thứ bảy, mấy bà cụ mang nhúm hành, nhúm ớt, ít bánh cam bánh quít ra trao đổi nhau ơi ơí… Rồi không biết ai là người đầu tiên mang rau cỏ ngồi bày bán giữa khoảng đất trống bên con rạch đầu làng Versailles, ai là người có sáng kiến cất cà, rau, táo cam… từ Frenh Quarter, cuối  tuần, bày trên xe bán ngoài đường, ngay nhà nguyện đầu làng còn lợp tôn thưở ấy. Một rồi hai, hai rồi ba… Người mua người bán truyền miệng nhau. Dần dần nó hình thành cái chợ hồi nào chẳng rõ. Và không biết cái tên “chợ Chồm Hổm” ra đời khoảng thời gian nào, nhưng rất là chính xác, dí dỏm. Vì cả người mua lẫn người bán đều ngồi chồm hổm.

Người ta thích mua nhúm cà, nhúm ớt, ở cái chợ bộc phát đó. Nó thiên nhiên phơi phới, không gò bó như kiểu chợ Mỹ. Nó vừa rẻ, vừa tươi, mà lại tha hồ trả giá nên dần dà, nhiều mặt hàng được mang ra thử nghiệm (Bán không hết thì mang về cho con cháu ăn, đâu mất đồng tơ hào thuế má nào mà lo.) Cứ vậy, nó nhộn nhịp, phơn phớn lúc nào chẳng rõ.

Buôn bán lấy vui ở "chợ chồm hổm" / photo maiphuon. 2007

Vì là sáng kiến tự phát nên chợ Chồm hổm chẳng trật tự, hàng lối gì hết. Chị mang thúng cà ra trước ngồi trước, chỗ đường đi dễ chạy hàng. Bà rau mồng tơi, bầu mướp ra sau, ngồi kế bên… Chẳng ai giành chỗ ai. Chị bán bánh mì hả, chắc phải làm cái xe bánh mì phía trong cho đỡ ruồi nhặng. Chè cháo mà ngồi chồm hổm ngó cũng hơi khó coi. Thôi, đóng đỡ cái sạp bằng ba cái gỗ vụn ngó bộ sạch sẽ hơn. Mấy thứ rau thơm linh tinh tiêu hành tỏi ớt mà bỏ túm tụm cũng khó lựa. Thôi đóng quách cái sạp, vừa đỡ rau rá mà bày hàng lên đó cũng gọn gàng. Đấy, từ đứng gọi nhau, từ ngồi chồm hổm rồi tiến lên ngồi sạp cho những người trường kỳkháng chiến. Người chồm hổm lẻ tẻ năm thời mười hoạ thì đụng đâu ngồi đó. Người ta gọi chết tên chợ Chồm Hổm vì nó quá giản dị, quá dễ thương, quá sức Việt Nam.

Chợ thu gọn nhỏ xíu mà không thiếu một thứ gì. Rau bốn mùa thì có cà chua, bầu ,bí, mướp, rau mồng tơi, rau đay, rau ngót, rau muối dưa, rau muống, rau thơm, đủ loại ớt xanh ớt hiểm. Cây trái bốn mùa cam quít, mận ổi… lần lượt góp mặt. Thức ăn chợ thì nào bánh mì, bánh bò, bánh giò, bánh ít, bánh da lợn, chè cháo… Hàng cá, tôm, mực tươi, đánh bắt từ sông biển mang lên nhảy roi roí thì ở phía ngoài dàn hàng ngang….

một góc quê nhà (chợ chồm hổm Versailles, New Orleans)/ photo maiphuong 2007

Có cá thì phải có thịt. Thịt lợn tươi mang từ nông trại về, đùi, mông, nách, cắt miếng bán liền tại chỗ. Phần lòng chế biến thành dồi tiết, dồi trường, lá sách, cho mấy ông nhậu. Lại thêm bà bán rượu đế kế bên… Dân đi biển về nhâm nhi dồi lòng với rượu đế, nhìn ra chợ Chồm Hổm ông đi qua bà đi lại.’Tiếng Việt quê hương cứ là tới ta tới tấp. Tiếng quang quác gà vịt sống dập cánh phè phè,  ò ó ọ…  quạc quạc… dòn dã thì có khác gì còn ở quê nhà đâu. Ôi, một góc quê nhà cảm khái.

Phải nhìn tận mắt từ tờ mờ sáng, cụ bà tay ôm bó rau, lẽo đẽo theo cụ ông đầu đội nón lá, quần đùi bốn mùa, gò lưng đẩy xe cút kít, trên đầy ụ nào rau, nào dưa leo dưa chuột, bầu, bí, mướp… Xa xa, một cụ bà vừa đi vừa búi tó củ hành, tay cắp thúng rau, miệng nhai trầu bỏm bẻm, hấp tấp ra nhóm chợ sớm. Nhà bên đường sang cả hơn, con cái gọi mẹ ơi ới, xe chất cây con (mãng cầu, ổi, cam, quít, bưởi…) được ương trồng trong những bình nhựa nhỏ xíu… Phải nhìn tận mắt cái xã hội thu nhỏ người mua kẻ bán nhộn nhịp, người kỳ kèo bớt một thêm hai, người mời chào hàng tươi hàng rẻ. Nhìn tận mắt kẻ qua người lại, kẻ ăn mặc sang trọng, người ngồi nhổm hay bệt dưới đất. Phải nghe được hết âm thanh hỗn độn của tiếng người cười nói, tiếng thăm hỏi nhau lâu ngày, tiếng mời chào đon đả, tiếng chê ỏng chê eo lẫn trong tiếng gà vịt than van mới thấy được hết, quê nhà bên kia đại dương đâu xa là mấy.

Trước bão Katrina, chợ nhóm họp ở trong sân Apt. ngay góc ngã tư bên kia nhà thờ Thánh Tử đạo VN. Chủ nhân của khu chung cư nầy có một cửa hàng tạp hóa lớn nằm ngay cổng chính, bên cạnh là tiệm Thẩm mỹ viện, tiệm bán thịt lợn tươi sống, tiệm quần áo, tiệm may, tiệm bánh mì, nên sinh hoạt chợ búa rất sầm uất. Bất kỳ thứ gì cũng có. Ngay cả nếu muốn tìm mua tại chỗ gà, vịt sống, thỏ sống… Người mua nhẩn nha lên xuống, kẻ bán nhấp nhỏm giữ giá. Cái náo nhiệt, ồn ào làm ta tưởng chừng như ai đó vừa bê nguyên một góc chợ quê nhà, đặt vừa vặn trong cái diện tích 100 thước vuông khiêm nhường.

Hai năm sau bão Katrina, tình hình chợ búa như vợi dần. Bây giờ người ta nhóm ngay tại vỉa hè cạnh đường, trên mặt xi măng lồi lõm, vì cả người bán lẫn người mua thưa thớt dần. Những người già trồng rau thưở nọ, sau cơn bão, một phần nghỉ… hưu; phần khác đã về nước Thiên đàng; phần phải theo con cháu di chuyển qua Tiểu bang khác. Chẳng biết họ có nhớ cái không khí nhóm chợ ồn ả thuở trước mà họ, dù nhiều hay ít, cũng đã góp một phần làm nên cái góc quê nhà mộc mạc đó?

chợ chồm hổm hai năm sau cơn bão Katrina (Versailles, New Orleans / photo maiphuong

Có người hỏi “Thế chợ có phải thuế má giấy phép gì không?”  Chắc là không. Thỉnh thoảng, cũng có những người ở ban vệ sinh tới hỏi thăm. Chắc chỉ nhắc chừng vấn đề vệ sinh, nhắc dọn dẹp xả rửa tôm cá… Nhưng dù ở đâu, chợ Chồm Hổm hay chợ Ngồi Xổm, ai bán buôn chỗ nào thì tự động dọn rác chỗ đó. Cho nên, dù chỉ nhóm chợ  khoảng từ 5 giờ đến 9 giờ mỗi sáng thứ Bảy, ai đi chợ muộn chỉ còn thấy trơ lại trên nền gạch lỗ chỗ xi măng, mấy cọng hành nằm chèo queo hoặc vài tờ giấy nằm buồn phất phơ không đáng kể. Như tuồng ở đó, vừa rồi, chưa hề có cảnh náo nhiệt nào xảy ra.

Rồi cũng có người ưu tư “Không biết cái chợ quốc hồn quốc túy nầy kéo dài được bao lâu?”  Ôi dào, hơi đâu lo bò trắng răng. Dĩ nhiên, đến một lúc nào đó, theo sự đào thải của đất trời, những trái già phải từ từ rơi rụng đi. Bọn trẻ trưởng thành ở Mỹ đến lúc nào đâu thèm ăn cà mắm tôm hay rau bầu rau bí. Cũng chẳng ai rảnh rang để cặm cụi trồng vạt rau hay vạt cà mang ra chợ sớm. Lúc nào đó, mọi việc sẽ tự động bị đào thải theo thời gian, nhưng chắc cũng còn lâu lắm. Nhưng biết chừng đâu thế hệâ sau vẫn nối tiếp thế hệ trước, níu kéo duy trì cái xã hội bé nhỏ đầy dân tộc tính đó? Nói gì thì nói, chợ Chồm Hổm đã chẳng tồn tại những  hơn hai mươi năm rồi sao?

Chợ Chồm Hổm. Những người Mẹ VN dù đi đến đâu cũng mang đầy hoài niệm về quê hương, cũng không bỏ được nếp nghĩ, nếp làm, đã gắn bó với họ từ lâu đời. Bắp cải, cà rốt sao bằng cà pháo mắm tôm, canh rau đay nấu tép? Những món ăn quốc hồn quốc túy mà thịt thà cá mú ở nước ngoài- dù có ngon hơn, sạch sẽ hơn- sao bằng nhúm rau hái ngoài vườn hăng hắc mà thơm. Sao bằng con cá con tôm tươi roi rói, cứ nhảy đành đạch trong thùng nhựa?

Hơn ba mươi năm mất nước… Bánh xe thời gian luôn đẩy ta về phía trước. Cuộc sống mỗi ngày một văn minh tiến bộ hơn. Người ta thử nghiệm vũ khí hủy diệt, đầu đạn tầm xa. Châu Âu, Châu Á thử hỏa tiễn, phóng phi thuyền lên không gian ầm ầm. Chỉ duy  nơi chốn đó, dù trải qua những thăng trầm cuộc sống, những phong ba bão tố, chợ Chồm Hổm vẫn bình thản mỗi sớm thứ bảy, ngóng đợi bà bán rau khua rèn rẹt tấm ni lông, chị bán thịt vội vã kê bàn kê ghế, anh bán cá lặc lè với thùng nhựa đầy nước… Họ nhắn nhau trở về.  Họ nhớ chỗ ngồi, nhớ cái không khí gần gũi, những câu chuyện nhà ta, nhà người, hành tỏi mắm muối… Dăm ba dồng kiếm được từ buổi nhóm chợ đó, gom góp lại mỗi ngày một chút, làm quà cho người thân bên quê nhà. Họ mong  được nói, được tha hồ mời chào, nói năng rặt bằng ngôn ngữ Việt mà người miền Bắc từ năm 1954 đã mang theo vào miền Nam, rồi mang qua Mỹ. Họ đâu cần biết cái gì là đảng Dân Chủ hay đảng Cộng Hòa. Đâu cần biết ai sẽ làm Tổng Thống nước Mỹ ở nhiệm kỳ tới?

Nghĩ cho cùng, quẩn quanh ở điều giản dị đó, biết đâu, lại là chân lý?

Tiểu Quyên (NO)

  • (Trích Phụ Nữ Diễn Đàn 285, tháng 12, 2007)


Advertisements

5 thoughts on “chợ chồm hổm

  1. mp's florist says:

    Đọc lại bạn viết vẫn thích quá !

    Like

  2. nhat tan says:

    Nhung sao ca mac qua’ va^.y,to+’i $25.00 mo^.t con?? 🙂

    Like

  3. Thuy Ha says:

    Oi thich that! Gia ma cho minh o cung co cho Viet nhu the minh se do nho nha hon!

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s